را هجا نگفته‌ام ، گفتم راست مىگويى ، مگر انبياء عليهم السّلام را . . . هوش و حافظهء ابو العلا ابو زكرياى تبريزى شاگرد ابو العلا گويد : « روزى در مسجد معرّة النعمان نزد وى بودم . . . سالها بود هيچكس از مردم تبريز بدين شهر نيامده بود ، يكى از همسايگان خود را در مسجد ديدم ، سخت شادمان شدم . ابو العلاء گفت چه رسيد ، ماجرا بگفتم ، گفت برخيز و با او سخن گوى ، برخاستم و به زبان آذرى « 1 » ، ديرى با يكديگر سخن گفتيم ، هرچه خواستم از وى بپرسيدم ، چون بازگشتم ابو العلا گفت ، اين چه زبانى است ، گفتم اين زبان مردم آذربايجان است ، گفت من اين زبان ندانم و فهم نكنم ، و لكن آنچه باهم گفتيد من حفظ كرده‌ام و همهء الفاظ ما را بىزياد و نقصان تكرار كرد ، و همسايهء مرا سخت شگفت آمد . . . » « 2 » عقيدهء ابو العلا راجع به زنان بهترين زنان ، آنهايى هستند كه فرزند نزايند و اگر زاييدند بهترين نسل آن است كه سودمند باشد . تعدد زوجات موجب آزار زنان است . به آزار زنان آزاده راضى مشو . اگر فريب روزگار و مردم را خورده‌يى و قصد ازدواج دارى يك زن زيبا تو را بس است . اگر پيرى ثروتمند و نيرومند ، با زن جوانى ازدواج كند گناه او قابل اغماض است . يك زن تو را بس است در انديشهء زنى ديگر مباش كه بدبختى مىآورد . زنها مانند شيشه‌اند بايد با آنها مدارا كنى و گرنه شكسته مىشوند . فرزندى كه از نكاح حلال به‌وجود آيد ، با كودكى كه از جماع نامشروع توليد مىشود فرقى ندارد . آيا در بشريّت ، يك نفر پاك پيدا مىشود يا همه ناپاكند ؟ نصارا دخترعمو را حرام مىدانند ، در حالىكه مجوس ( زرتشتيان ) با خواهران خود ازدواج مىكنند . ابو العلا ، در اشعار خود ، مردم را به احترام و گرامى داشتن پدر و مادر توصيه مىكند . و در مورد مقام والاى مادر مىگويد : « سنگينى تو را به آسانى حمل كرد و دو سال تو

--> ( 1 ) . زبان تركى . ( 2 ) . لغت‌نامهء دهخدا ، ص 636 .